Antwerps.be - alles over de Antwerpse taal

Aentwaerps Nederlands

Menu

... of dubbelklik op eender welk Antwerps woord op deze site!

Forums > Antwerpse spelling en grammatica
Onregelmatige w(a?)erkwoorde
6 maart 2009, 23:58
Grytolle

Aentwaerpse staerke werkwoorde


Themavörme zen (b'alve beh de onregelmatiger werkwoorde, waarda vöral den twidde persoên onregelmatig’ad vertoênd):
1) Den infinitief.
Waarvan: ik, wij, zun, et tegenwoordig diêlwoord
2) Den darde persoên enkelvoud tegewoordigen tijd: ij ~
Waarvan: hij/zij/et, gij/golle
3) Den iêste persoên enkelvoud verlejen tijd: ik ~
Waarvan: ik, hij/zij/et, gij/golle
4) Den iêrste persoên miêrvoud verlejen tijd: wij ~
Waarvan: wij, zun, (sùms: gij/golle)
5) Et voltoêid diêlwoord

Klasse iên: ij – e/ij – ee – ee – ee


bezwijke – bezwekt – bezweek – bezweke – bezweke
bijte – bet – beet – bete – gebete
blijke – blekt – bleek – bleke – gebleke
blijve – blefd – bleef – bleve – gebleve
drijve – drijfd/drefd? – dreef – greve – gegreve
glije – glijd – glee – gleeë – gegleeë
grijpe – grept – greep – grepe – gegrepe
ijse – ijst – ees – ese – g’ese
kijke – kekt – keek – keke – gekeke
knijpe – knept – kneep – knepe – geknepe
krijge – kregd/krij[d] – kreeg – krege – gekrege onregelmatig: kredde (gij)
lije – lijd – lee – leeë – geleeë
lijke – lekt – leek – leke – geleke
mije – mijd – mee – meeë – gemeeë
neerzijge – zijgd – zeeg – zege – gezege
prijze – prijsd – prees – preze – gepreze
rije/rijde – rijd – ree – reeë – gereeë
rijge – rijgd – reeg – rege – gerege
rijte – rijt – reet – rete – gerete
rijze – rijsd – rees – reze – gereze
schijne – schend – scheen – schene – geschene
schijte – schet – scheet – schete – geschete
schrijve – schrefd – schreef – schreve – geschreve
slijpe – slept – sleep – slepe – geslepe
slijte – slet – sleet – slete – geslete
smijte – smet – smeet – smete – gesmete
snije – snijd – snee – sneeë – gesneeë Kempisch(?): snedde
spijte – spijt/spet – speet – spete – gespete
stijge – stijgd / stegd? – steeg – stege – gestege
stijve – stijfd – steef – steve – gesteve
strije – strijd – stree – streë – gestreeë
strijke – strekt – streek – streke – gestreke
verdwijne – verdwend – verdween – verdwene – verdwene
wijke – wijkt/wekt – week – weke – geweke
wijte on – wijt – weet – wete – gewete
wijze – wijsd – wees – weze – geweze
wrijve – wrefd – wreef – wreve – gewreve
zwijge – zwegd – zweeg – zwege – gezwege

Klasse twiê A: ui – ö/ui – oo – oo – oo


buige – buigd / bögd? – boog – boge – geboge
druipe – dröpt – droop – drope – gedrope
duike – dökt – dook – doke – gedoke
fluite – flöt – floot – flote – geflote
kruipe – kröpt – kroop – krope – gekrope
pluize – plösd/pluisd – ploos – ploze – geploze ook zwak
schuile – schöld – school – schole – geschole
schuive – schöfd – schoof – schove – geschove
sluipe – slöpt – sloop – slope – geslope
sluite – slöt – sloot – slote – geslote
snuive – snöfd – snoof – snofe – gesnofe
spuite – spöt – spoot – spote – gespote
zuige – zuigd/zögd? – zoog – zoge – gezoge
zuipe – zöpt – zoop – zope – gezope

Klasse twiê B: ie – i/ie – oo – oo – oo


bedriege – bedriegd – bedroog – bedroge – bedroge
bie(d)e – bied – bood – bode – gebode
geniete – genit – genoot – genote – genote
giete – git – goot – gote – gegote
kieze – kiesd – koos – koze – gekoze komd koor/koren veur?
liege – liegd? – loog – loge – geloge
rieke – rikt – rook – roke – geroke
schiete – schit – schoot – schote – geschote
vliege – vliegd – vloog – vloge – gevloge

Klasse twiê C: u – u – oo – oo – oo


snutte – snut – snoot – snote – gesnote ook zwak; (AN) snuite

Klasse twiê D: ee – ee – oo – oo – oo


wege – weegd – woog – woge – gewoge

Klasse drij C1: ? – ? – o – o – ?


Klasse 3C1a: e – e – o – o – o


gelde – geld – gold – golde – gegolde
melke – melkt – molk – molke – gemolke
schelde – scheld – schold – scholde – gescholde
schende – schend – schond – schonde – geschonde
smelte – smelt – smolt – smolte – gesmolte
treffe – treft – trof – troffe – getroffe
trekke – trekt – trok – trokke – getrokke
vechte – vecht – vocht – vochte – gevochte
vlechte – vlecht – vlocht – lochte – gevlochte
zende – zend – zond – zonde – gezonde
zwelge – zwelgd – zwolg – zwolge – gezwolge
zwelle – zweld – zwol – zwolle – gezwolle
zwemme – zwemd – zwom – zwomme – gezwomme

Klasse 3C1b: i – i – o – o – o


binde – bind – bind – bond – bonde – gebonde
schrikke – schrik – schrikt – schrok – schrokke – geschrokke
spinne – spin – spind – spon – sponne – gesponne
vin(d)e – vin(d) – vind – von – von(d)e – gevon(d)e
winde – wind – wind – wond – wonde – gewonde
winne – win – wind – won – wonne – gewonne
zinne – zin – zind – zon – zonne – gezonne

Klasse 3C1c: ae – ae – o – o – ö


baerge – baergd – borg – borge – gebörge

Klasse drij C2: ? – ? – ù – ù – ?


De ù treedt alleen maar op voor een n of m, met als uitzonderingen: schende, zende, zwemme.

Klasse 3C2a: i – i – ù – ù – ù


blinke – blink – blinkt – blùnk – blùnk – blùnke – geblùnke
dinge nor – ding – dingd – dùng – dùng – dùnge – gedùnge
dringe – dring – dringd – drùng – drùng – drùnge – drùnge
drinke – drink – drinkt – drùnk – drùnk – drùnke – gedrùnke
dwinge – dwing – dwingd – dwùng – dwùng – dwùnge – dwùnge
klimme – klim – klimd – klùm – klùm – klùmme – geklùmme
krimpe – krimp – krimpt – krùmp – krùmp – krùmpe – gekrùmpe
slinke – slink – slinkt – slùnk – slùnk – slùnke – geslùnke
springe – spring – springt – sprùng – sprùng – sprùnge – sprùnge
stinke – stink – stinkt – stùnk – stùnk – stùnke – gestùnke
wringe – wring – wringd – wrùng – wrùng – wrùnge – gewrùnge
zinge – zing – zingd – zùng – zùng – zùnge – gezùnge
zinke – zink – zinkt – zùnk – zùnk – zùnke – gezùnke

Klasse 3C2b: e – e – ù – ù – ù


schenke – schenkt – schùnk – scùnke – geschùnke

Klasse 3C2c(?): a – a – ù – ù – a


ange – angd – ùng – ùnge – g’ange
vange, vangd, vùngvingvangde, gevange

Klasse vier: ee – e – a – aa – oo


Zen der alternatieve gij-vörmen meh o of aa in dees klasse?
bevele – beveel – beveld – beval – bevale – bevole
neme – neem – nemd – nam – name – genome
spreke – spreek – sprekt – sprak – spake – gesproke
steke – steek – stekt – stak – stake – gestoke
stele – steel – steld? – stal – stale – gestole ook zwak; ook: ij stool, wij stole
breke – breek – brekt – brak – brake – gebroke

Klasse vijf: i/ee – i/e/ee – a – aa – ee


Zen der alternatieve gij-vörmen meh o of aa in dees klasse?
bidde – bid – bad – bade – gebede ook zwak
ligge – * – lag – lage – gelege *gij ligd, ij lee[d]
zitte – zit – zat – zate – gezete
ete – et – at – ate – g’ete
geneze – geneesd – genas – genaze – geneze
geve – gefd – gaf – gave – gegeve
leze – leesd – las – laze – geleze
mete – met – mat – mate – gemete
trede – treed – trad – trade – getrede
vergete – verget – vergat – vergate – vergete

Klasse zes: aa – aa – oe – oe – aa


drage – draagd – droeg – droege – gedrage
jage – jaagd – joeg – joege – gejaagd
vrage – vraagd – vroeg – vroege – gevraagd

Klasse zeven A: ae – ae – ie – ie – ö


bedaerve – bedaerfd – bedierf – bedierve – bedörve
staerve – staerfd – stierf – stierve – gestörve
waerve – waerfd – wierf – wierve – gewörve
zwaerve – zwaerfd – zwierf – zwierve – gezwörve

Klasse zeve B: e – e – ie – ie – o


elpe – elpt – ielp – ielpe – g’olpe oêk lid van z’n oorspronkelijke klasse: elpe, olp, g’olpe

Klasse zeve C: xx/x – x – ie – ie – xx/x


late – lot – liet – liete – gelate
slape – slopt – sliep – sliepe – geslape
loêpe – lùpt – liep – liepe – geloêpe
roepe – rùpt – riep – riepe – geroepe
valle – vald – viel – viele – gevalle
ouwe – oud – ield/oude – g’ouwe

Onregelmatige zwakke werkwoorde


Ùveul komd verlejen tijd meh ù veur?
brenge – brengd – brocht – brochte – gebrocht
denke – denkt – docht – dochte – gedocht
koêpe – kùpt – kocht – kochte – gekocht
zuke – zukt – zocht – zochte – gezocht

-st in de verlejen tijd


mutte – mut – must – muste – gemutte?
mùtte – mùt – mùst – mùste – gemùtte
wete – wet – wist – wiste – gewete
beginne – begind – begost – begoste – begonne
kunne – kan – kost – koste –gekost ik kann

zwak meh staerk voltoêid diêlwoord


bakke – bakt – bakte – gebakke
barste – barst – barstte – gebarste
b’ange – b’angd – b’angde – b’ange
brouwe – broud – broude – gebrouwe
grave – graafd – graafde – gegrave
iête – iêt – iêtte – gehiête
oeve – oefd – oefde – ---
lache – lacht – lachte – gelache
laje – laajd – laajde – gelaje
male – maald – maalde – gemale
raje – raajd – raajde – geraje
schiêë – schiêd – schiêde – geschiêë (AN) scheiden
spanne – spand – spande – gespanne
stoête – stoêt – stoêtte – gestoête
vêre – veêrd – veêrde – gevêre
verraje – verraajd – verraajde – verraje
vouwe – voud – voude – gevouwe
wasse – wast – waste – gewasse
weve – weefd – weefde – geweve ook gewove
6 maart 2009, 23:59
Grytolle
...correkses en aanvullinge, bitte :P
7 maart 2009, 09:22
Doederik
ik em nog wel wad aaanvullinge, schrijf ek strak thuis wel op
7 maart 2009, 10:18
Grytolle
o/ kampegroêts !
7 maart 2009, 17:35
haloewie
Persoon is mann.
Bij de themavormen die ge aanhaalt, moet hier en daar een buigings-n toegevoegd worden.

D'iêrste persoon > Den iêste (naslag vervangt de r)

b'àleve bà d'onrègelmoatëge(?r) wààrekwourde ... den twidde

ge schrijft vertoênd, maar person of persoon waar oê zou moeten staan. (inconsequent)

Den dàrde is verkort. niet dààrde (waarom weet ik ook niet)

De ww. op -ijden (AN) verliezen de d in het Antwerps
ook in de verl.t.enk. glee-lee-mee-ree-snee-stree
Hoe spelt ge dan verl. tijd mv. en vd? -eë(n) of eeë(n)
glijden-lijden-mijden-rijden-snijden-strijden

Weer een geval van beïnvloeding van het dialect door het AN.
Hoe geeft ge de Antw. mouillering weer met -j- of met -ë- ?

snijde komt enkel voor in de 2e enk. met inversie (snijdt gij)
snedde is in mijn ogen Kempisch, geen stadstaal.

kregde en krijde (2e enk) idem voor kredde.

strijden - streë (vt) is inconsekwent naast gestreeë

wijke - wekt (is mogelijk)

spijten is een defectief ww. (bestaat enkel in 3penk)
Het spet ma (komt niet voor)
7 maart 2009, 18:20
Grytolle
Bedankt, haloewie(?:D), voor het lesje Antwerps!

Ik was even vergeten dat persona => persone => persoon mannelijk is geworden in Antwerpen, vandaar de consequent foute verbuiging :) persoên is een onregelmatigheid van het Antwerps (persoon is de klankwettige vorm), waarvan ik helemaal nie wist.

Omdat ik geen uitgebreid woordenboek heb voor het Antwerps, construeer ik vaak klankwettige vormen:/

darde, daar twijfelde ik aan...

behalve: idd slecht gespeld

Dus nogmaals bedankt voor de correcties, ik ga mijn antwerpse taalfouten meteen verbeteren. Uw puur taalkundige opmerkingen heb ik ook gelezen, maar ik wacht er even mee tot Diederik zijn beloofde commentaren heeft bijgezet :)
7 maart 2009, 18:56
Krommenaas
Haloewie (7 maart 2009, 17:35)
Hoe spelt ge dan verl. tijd mv. en vd? -eë(n) of eeë(n)

-eeë(n), gelak in 't NL

Hoe geeft ge de Antw. mouillering weer met -j- of met -ë- ?

wa bedóelde? (voorbeeld?)

snedde is in mijn ogen Kempisch, geen stadstaal.
idem voor kredde.
Het spet ma (komt niet voor)

akkoord meh "snedde", mor "kredde" en "spet" zen vörme die imo toch genoeg veurkomen oem Aentwaerps genoemd te wörre.
7 maart 2009, 23:52
Doederik
snedde... in de polder hier worden de ij's in ijd-werkwoorden wel verkort maar blijft de j staan:
snajje - > snejt; rajje: rejt
maar bij mijn weten int antwerps inderdaad nie.

Gryt: veel leenwoorden met oo/ee uit het frans krijgen oeë en ië en ni oo/ou en ee/ei (ou en ei op z'n Haloewies)
lantoêr, pastoêr, persoên, roês (de bloem/de kleur), een doês (doos<dosis), barriêl, kastiêl, kamîel etc


darde: vòòr rd rs of rt wordt de ae < e of a vaak verkort: vars, darde, varder, mart (markt) ge zou ook eventueel hart en barsten (uit "herte" en "bersten") hierbij kunnen tellen, alleen aert (AN 'hard'), daerteg (maar darting?) kan ik mij als uitzonderingen meteen voor de geest halen.



over t lijstje werkwoorden: stelen, stal, stalen, gestolen is volgens de dialectdata van de MAND (opgenomen in de jaren 80) "steelde" (zwak dus). Bij Smout (dialectbeschrijving van het antwerps van 120 jaar geleden) was het Stelen - stool, stolen, gestolen.
Maar t kan zijn da stal/stalen door het Nederlands wel het vaakste voorkomt...

helpen: in de verlejen tijd komt ook "holp" voor bij mijn weten, iig Smout vermeldt het en zelf gebruik ik het ook meestal (onbewust), geen idee of het nog heel algemeen in gebruik is.

bij "hangen" kunde ook nog toevoege "vangen", ook al komt daar zowel voeng, ving en vangde voor.
ook nuttig in uw lijstje is misschien houden, ouwe, ield/oude (is heel vaak zwak), g'ouwe

"bidden" was in het oorspr. antw. zwak (bidde, gebid), maar geen idee hoe het tegenwoordig gebruikt wordt. "bad" en "baden" zijn nu ook geen vormen da ge vaak gebruikt in dien tijdsvorm

liggen: ier schrijfde as 3e pers. ligd, "lee[d]'" is iig voor mij den enigsten echte en iig nog dikwels gebruikte vorm. Ligd komt ook wel voor zenne daar ni van.

Bij "beginnen" kund' oek nog "kunnen, kost" bijzetten
8 maart 2009, 16:08
Grytolle
bijgewerkt^^ bedankt, haloewie en diederik! (Filip ook, dien het meeste van de XLS-lijst maakte :P)

...make, miek, gemokt?

Gryt: veel leenwoorden met oo/ee uit het frans krijgen oeë en ië en ni oo/ou en ee/ei (ou en ei op z'n Haloewies): lantoêr, pastoêr, persoên, roês (de bloem/de kleur), een doês (doos Ah! Goed om te weten. Jammer dat da nie' vermeld staat in de WNT :(
8 maart 2009, 19:14
Doederik
make - mokte - gemokt
miek dad is flauwe kul, da komde volges mij alliên mor in de vlöngders tege
8 maart 2009, 19:58
Grytolle
ah, ok ;D
20 juni 2009, 18:30
Doederik
ete - et - ette - g'ete, iemand ier ook de zwakke vervoeging bekend? (ette ipv at dus)