Antwerps.be - alles over de Antwerpse taal

Aentwaerps Nederlands

... of dubbelklik op eender welk Antwerps woord op deze site!

Forums > Antwerpse spelling en grammatica

uu/oe

pag. 1 2

1 april 2009, 16:25

zuke, wrute, vule, (vuge?), rure, zuut, (mutte/moette), vruug,

kent iemand der nog?

1 april 2009, 16:40

bruur

1 april 2009, 17:07

gruun/grung
muug (moe)

tung (toen, bij Wannes en Lundström)

1 april 2009, 21:32

spule?

2 april 2009, 09:33

yep

2 april 2009, 11:58

pruven

2 april 2009, 15:38

vure

6 april 2009, 14:14

gusting

7 april 2009, 13:58

D'u van gusting lekt me ginne lange klinker te zen :P

7 april 2009, 15:11

verkörting van oorspr. lange oe? ofzo...

7 april 2009, 16:57

ik docht da gustus (ofzoê) een körte ad :o

7 april 2009, 17:03

ja gast ik weet et ook ni:D

7 april 2009, 18:50

goesting komd idd van Latijn gustibus dus was altijd kort. maar we hadden ook al mutte dus mocht gusting der ook bij - al ken ik da weer ni.

8 april 2009, 11:42

Van et aender topic begreep ek da mutte verkört is, dus da past der in elk geval bij

11 april 2009, 21:01

uste (hoesten), bvb "want a ust, a eed een valling" (ba de Wannes)

11 april 2009, 22:19

aa ok:D ik ad altijd verstaan "want, ajus, hij heed een valling :D" dees mokt wel miêr sense idd

"huste" nooit ni gehoord, en verbaasde mij, maar opgezocht in de MANd database (http://www.meertens.knaw.nl/mand/database/ , zoeken op "hoesten" in "provincie antwerpen") en idd nog verbazend veel gevallen met [ø] of [y]) (in de meeste kempische dialecten wordt korte u als ø uitgesproken, just gelak da een korte i als een antwerpse e klinkt :) )

18 maart 2010, 20:28

p. 5

13. U verkort
1. in de verkleinwoorden -ke/-tshe

2. in de werkwoorden vulen, wulen, wruten, zuken, enz., wanneer de uitgang d of t op den stam volgt.

ik vulde, gewuld, wrutte, zukt

3. In (vele? da stoeng er beh de miêste aender klinkers) afleidingen en grammaticale vormen

geburte, zurder

19 maart 2010, 10:48

maar dees is toch geen oe/uu? das uu/u :P

Wa mij trouwes oepviel is da de Wannes dikkels voelde zegd, mor wel vule. Alted aardig gevonde.

20 maart 2010, 01:24

must idd in nen anderen draad

16 februari 2011, 16:47

Voila, na dees nog is nen oêp denkwaerk te geve (de gevallekes "mutten", "tung(s)" en "gusting") et volgend scenario bedocht:
(NB 'k em altij "bedocht" ipv bedacht wel vremd vulen aanvule, mor missch. is "bedenke" gewoên gi goej aentwaerps)

1- 't viel mij oep dad in nen oêp van dees gevalle, ni' den umlaut van lange oe in voelen, zoeken enz. dus, mor de rest, de medeklinkers st, tt, ns volge. Tung must ek iniês oek nog on Wustwezel denken oemda 'k oep een ouw kaart Woestwezel zag staan.
[NB in 't Döts is 't 'wüst' iirc, en in de WNT stod oek woest, wust dus da kan een echt umlautsgevalleke zen]
Later vond ek in et matriaal van de Reeks Nederlandse Dialectatlassen oek nog nen oêp vonste van 'berrevuts' in de Kempe, in 't Aentwaerps wier alted 'oep z'n bloête voeten' oepgegeve dus da was ni' goed öt te make, mor de "vuts"-vörme mè /u/ komen in ne kring rond 't Stad nog wel veur in Schoête, Wijnegoem, Oemmelegoem en Eimisse (Hemiksem), dus viel et wel aan te neme dad e woord 'barrevuts' of 'baerevuts' vruger wel bestaan mut emme. Dus kunne me ts on 't rijke toevoege.

2- diên a' goed oeplet zie misschinst al den tendens: st, tt, ns, st... da' doe' denken on die van de regel aa > ö ipv aa > o.
Dorbij kwam nog da' den informaent van de MAND bv. oek van 'kwaad' , kwader (kwajer) en kwaadst = kwödst oepgefd.

3- In et Vloms-Brabants gediêlte van de RND viel mij oep da' ze vöral 'berrevoe_j_ts zeje, mè e miniem j'ke; en nog varder no 't Pajottelaend en de Denderstreek toe zelfs berrevoetsj of voesj.
Oek vörmen as moe_j_tte kome wel veur in Vl. Br.
En oek daar is een gelijkenis mè de aa > ö-regel. Tussen Olsjt en Brussel zegge z'oek plosj ipv. plaats/plöts.

4- Diepgaander onderzuuk lot zing dad in dees gebied bepolde medeklinkercombinases 'gemouilleerd' wörre en dan de zoegenomde 'niesklaenke' veurkomen in gevallen as dees:
ld (hij 'holdsj" =haalt, geltsj = geld)
ls (polsj)
tt (oek 'onzichtbaar' in gevallen as 'hij laat' lotsj = ww. laten + t)
ts (plo(t)sj ipv plaats; Brussels Grosjel raadsel, grödsel)
st (de naam van de stad Aalst; Oljsjt)
nt (muntsj ipv munt)
nd, niet na korte o of a: montsj = maand, kindsj (kind)
ns (niet na korte o of a): mensj, pansj (pens)

In een overgangsgebied daarrond zen ze wel gemouilleerd (gelek in 't Spöngs/Spaans SeviLLa en aÑo) mor zonder d' extreme tsj-klaenke derbij; dus kinjnjd, monjnjd (maand), hij holjd (haalt);

Die mouillering kan oek overspringen oep de veurige klinker in dees overgangsgebiede (de rest van Vloms-Brabant dus): mojnd, hij hojld, berrevoejts mè 'normaal' medeklinkers mor e miniem j-ke achter de stamklinker.

5- Aentwaerpe en de Kempe, iêl de provinse b'alve misschin de noordraend dus, mut uit dees gemouilleerde medeklinkers, die z'ier dus iêst oek mutten emme g'ad, dus iêst zoe'n körte twiêklaenken emmen ontwikkeld deurda' de medeklinkers trug 'normaal' wiere.

6- Die körte twiêklaenke oj (in plojts, een mojnd) en oej (in toejns, woejstwezel enz) mutte dan versimpeld en verkört zen tot ö en u: plöts, een mönd, tung(s), wustwezel; identiek on de körte oj dus uit mojske (muisje, > möske)

7- Deur analogie zen der dan een ontal van die ö/u's trug uitgevalle, want normaal gezien wörd een aa een en gin ö dus dad is 'regelmatiger'. Mor toch zien me in d' Aentwaerpse 'Gelijkenis van de Verloren Zoon' uit ca. 1850 (50 jare veur Smout) toch nog "hij höld" wor da me nau zegge "hij hold" (haalt); mor dieje vörm höld wörd dus wel verklaard/bewezen dmv de Pajotse/Denderse vörm "hij holtsj".

En de RNS geve vör Maerksoem nog "hij löt" ipv "lot" (hij laat) dus oek daar is löt pas 'recent' vervange deur de o in lot < hij mokt.

Gevallekes as 'strötje' < straatje die nog tot in Mörtsel en Hoboke gevonde wörre -en oek Blogger Godjummenas gebrökt die af en toe- angen ier oek duidelijk wel mè same, en dus misschin meuge me tj oek nog on 't rij'ke toevoege, in istorische zin dan.

Dus, THESE:
In het Antwerps worden /aa/ en /óe/ normaal verkort tot /o/ en /oe/.
Voor oude mouillerende consonanten is het resultaat hiervan /ö/ respectievelijk /u/. [Misschien ook /oo/ tot ö]
Deze consonanten zijn:
nd (AA: gönde (gaande), mönd (maand), Vlönders (Vlaanders) enz)
nt (kan efkes oep gin veurbelde ni kome, as er bestaan)
ns (AA verouderd: Spöns (Spaans); OE tungs (toens))
ts (AA: kwödst (kwaadst), grödsel (raadsel), plöts (plaats); OE verouderd baerevuts (barrevoets))
st (AA: te nöste week < naaste, öst (haast), östig; OE gusting (goesting))
tt (AA verouderd: löt, nu lot (laat); OE: mutte (moeten))
ld (AA verouderd: (h)öld, nu (h)old)
ls (kan oep gin veurbelde kome)
lj (AA: tralie < trölle tot vlak tegen Ant. stad)
nj (AA: kastönne (kastanje < kastânië)

pag. 1 2